Preprint — to wersja tekstu naukowego, artykułu lub monografii, udostępniona publicznie przed formalną publikacją w wersji cyfrowej lub drukowanej. Dla autorów może być sposobem na
1) szybsze podzielenie się efektami swojej pracy z innymi badaczami,
2) rozpoczęcie dyskusji nad wynikami,
3) otrzymanie informacji zwrotnej i wyłapanie ewentualnych błędów
4) i wcześniejsze zaznaczenie autorstwa oraz pierwszeństwa odkrycia.
Co daje udostępnienie preprintu?
-
szybszy dostęp społeczności naukowej (i nie tylko!) do wyników badań,
-
możliwość otrzymania komentarzy i sugestii przed publikacją,
-
zwiększenie widoczności prowadzonych badań,
-
możliwość szybszego rozpoczęcia współpracy z innymi badaczami,
-
otwarte udostępnienie wyników niezależnie od tego, jak długo potrwa proces recenzji w czasopiśmie.
A obawy?
Najczęściej pojawiają się pytania dotyczące jakości i wiarygodności wyników, które nie zostały jeszcze zrecenzowane. Autorzy obawiają się również, że nieopublikowane wyniki mogą zostać niewłaściwie zinterpretowane albo wykorzystane przez innych. Wątpliwości budzi też podejście wydawców do publikacji wyników badań, które w wersji oficjalnie przyjętej do druku dopiero się ukażą.
Dlatego udostępniając preprint, warto wyraźnie zaznaczyć, że jest to wersja przed recenzją, a także zadbać o odpowiednie opisanie statusu dokumentu. Wiele repozytoriów, w których można umieszczać preprinty, umożliwia odpowiednie ich oznaczenie. Preprint nie zastępuje recenzowanej publikacji — jest kolejnym sposobem komunikowania wyników naukowych i docierania do szerszego grona odbiorców.
Szybko czy rzetelnie? A może da się to połączyć?
Ciekawym rozwiązaniem jest Peer Community In (PCI) — niezależna organizacja non-profit, która umożliwia poddanie preprintu bezpłatnej ocenie przez badaczy z danej dziedziny. Po uzyskaniu pozytywnej oceny preprint może otrzymać publiczną rekomendację PCI. Proces ten uniezależnia więc ocenę naukową od publikacji w tradycyjnym wydawnictwie, która niekiedy trwa wiele miesięcy.
Co więcej rekomendowany przez PCI artykuł może zostać opublikowany bez opłat dla autora w „Peer Community Journal” — czasopiśmie działającym w modelu diamond open access — albo trafić do czasopisma rekomendowanego przez PCI i uznającego tamtejsze recenzje, a nawet do innego wybranego przez autorów periodyku.
Preprint nie musi więc oznaczać wyboru między „szybko” a „rzetelnie”. Istnieją modele, które pozwalają połączyć szybkie udostępnienie wyników z otwartą i przejrzystą oceną naukową.
Więcej informacji o Peer Community In: peercommunityin.org
